Lokacija: Vitez, Kruščica
„Crna kuća“ je objekt u selu Kruščica, opština Vitez, koji je tokom rata u Bosni i Hercegovini služio kao zatvor u kojem su 1993. godine zatvarani i mučeni ratni zarobljenici i civili hrvatske nacionalnosti. U „Crnoj kući“ bilo je sjedište Vojne policije Prvog bataljona 325. brdske brigade.
U objektu „Crna kuća“ zatvorenici su bili izloženi nečovječnom postupanju, fizičkom i psihičkom zlostavljanju, seksualnom nasilju, te su primoravani da se međusobno tuku palicama. Zatvorenici su u više navrata vođeni na kopanje rovova i prve linije, gdje su bili istureni u unakrsnu vatru, dok su na određene zatvorenike stavljani eksplozivi.
Nenad Križanović svjedočio je da je za vrijeme boravka u „Crnoj kući“ s drugim zatvorenicima često odvođen na kopanje rovova na linijama razgraničenja između Armije BiH i HVO-a. Svjedok je podijelio i da su zatvorenik Goran Strukar i svjedok „A“ bili vezani eksplozivom i odvođeni u minska polja.
Za zločine u „Crnoj kući“ Sud Bosne i Hercegovine je 2019. godine oglasio krivim Mineta Akeljića, Šabana Haskića, Senada Bilala i Hazima Patkovića za krivično djelo ratni zločin protiv civilnog stanovništva iz člana 142. stav 1. Krivičnog zakona Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije (KZ SFRJ) na ukupno 27 godina zatvora.
Važno je spomenuti da je pet decenija ranije, tokom Drugog svjetskog rata, u Bosni i Hercegovini „Crna kuća“ bila prvi koncentracioni logor u kojem je tokom septembra 1941. godine bilo zarobljeno oko 1.500 logoraša iz Sarajeva, Zenice, Foče, Višegrada, Travnika i drugih gradova.
Memorijalni kompleks „Crna kuća“ proglašen je 2014. godine nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine u čast žrtvama fašističkog terora. Osim glavnog objekta, u sastavu kompleksa nalazi se spomen-ploča s uklesanim stihovima iz poeme „Jama“ Ivana Gorana Kovačića te bronzana skulptura koja prikazuje tri figure kao simbol patnje i pobjede. S druge strane, ne postoji nikakvo obilježje za žrtve rata iz devedesetih godina prošlog stoljeća. Pored toga, kompleks je zapušten, a kući prijeti urušavanje.
Fotografije: Radio Slobodna Evropa
